Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin üretim fidanlığında yetiştirilen on binlerce fidan, kentin dört bir yanını yeşillendiriyor.
Büyükşehir Belediyesi’nin Başiskele ilçesinde bulunan Kullar Üretim Fidanlığında farklı türlerde toplam 80 bin bitki bulunuyor. Bu fidanlar, her yıl kent genelinde yapılan park ve bahçe düzenlemeleri ile altyapı projelerinde değerlendiriliyor. Büyükşehir Belediyesi bu sayede hem maliyetleri azaltıyor hem de çevre dostu bir üretim modeli ortaya koyuyor.
Park ve Bahçeler Dairesi Başkanlığı tarafından yürütülen üretim faaliyetleri kapsamında fidanlıkta; çınar, ıhlamur, dişbudak, akçaağaç ve çeşitli meyve fidanları ile çok sayıda farklı türde bitki üretiliyor. Tohum, çelik, aşı ve yarı mamul bitkilerle yapılan üretim, replikaj ve saksıda olmak üzere iki farklı sistemle gerçekleştiriliyor.
Fidanlığın bakım çalışmaları da düzenli olarak sürdürülüyor. Sulama, gübreleme ve ilaçlama işlemleri günlük ve aylık periyotlarla gerçekleştirilirken, bitkilerin sağlıklı gelişimi için yabani ot mücadelesi ve mekanik bakım çalışmaları da aksatılmadan yapılıyor.
Üretim fidanlığında yetiştirilen bitkiler, merkez fidanlıkta depolanıyor, gerekli ilaçlama ve gübreleme işlemleri tamamlanıyor. Ardından budama işlemleri yapılan fidanlar, kullanım amacına ve yerine göre Kocaeli’nin dört bir yanına sevk ediliyor.
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin 5 yıl önce hayata geçirdiği “Tıbbi ve Aromatik Bitki Yetiştiriciliği Projesi” kapsamında olgunlaşmaya başlayan tıbbi ve aromatik bitkilerin hasat öncesi son bakımları yapılıyor.
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, çiftçilere yönelik hayata geçirdiği destekleme projeleri ile üreticilerin yüzünü güldürüyor. KBB Başkanı Tahir Büyükakın’ın büyük önem verdiği, Kocaeli’nin en önemli kırsal kalkınma hamlelerinden biri olan TABİP ile katma değeri yüksek tıbbı ve aromatik bitki yetiştiricilerine destek veriliyor. Bu destekle hem üretici kazanıyor hem de atıl durumdaki araziler tarıma kazandırılıyor. Büyükşehir Belediyesi Muhtarlık İşleri Dairesi Başkanlığı ile Büyükşehir’in iştiraklerinden Sekapark A.Ş’nin yürüttüğü proje kapsamında bugüne kadar yaklaşık 5 milyon tıbbi ve aromatik bitki toprakla buluşturuldu. Biberiye, tıbbi nane, kekik, lavanta ve oğul otundan (melisa) oluşan tıbbi ve aromatik bitkilerin bu yıl hasat öncesi bakım ve yabancı ot temizliği işlemlerine başlandı. Bu kapsamda toprağın havalandırılması, bitkilerin bakımı ve yabancı otlardan temizlenmesi titizlikle sürdürülürken, yaklaşık 2-2,5 ay sonra hasat mesaisi başlayacak olan üretimin bu sene rekolte anlamında çok verimli ve bereketli geçmesi bekleniyor. Hasat, insan eliyle ve aynı zamanda tasarımı ve üretimi tamamen milli ve yerli imkanlarla büyükşehir belediyesi tarafından yaptırılan römork yüklemeli tıbbi ve aromatik bitki, hasat makinasıyla da yapılıyor.
Dikim yapılan alanlar sigortalandı
Büyükşehir Belediyesi Sekapark A.Ş’nin kontrolörlüğünde 5 üretim yılı boyunca tüm tarımsal faaliyetler, çiftçilere ait sertifikalandırma süreci, eğitimler ve saha uygulamalarının takibi, uluslararası standartlara uygun olarak yapılıyor. Arazilerin, yıllık tarımsal ürün sigorta poliçeleri, Sekapark A.Ş tarafından karşılanıyor. Proje doğrultusunda büyükşehir ziraat mühendisleri ve Sekapark A.Ş teknik ekibi dikim yapılmış ve yapılacak tarlalarda gerekli kontrolleri sağlarken, çiftçilere de teknik konularda danışmanlık hizmeti veriliyor. Türkiye’nin en büyük Tıbbi Aromatik Bitkiler Distilasyon Merkezi’nde, su buharı yöntemiyle distile edilerek uçucu yağlar elde ediliyor. Sekapark A.Ş Süper Kritik Akışkan Ekstraksiyon Tesisi’nde ürünler yüksek teknoloji ile işlenerek, uluslararası standartlara uygun bitki özleri/ekstraktlar elde ediliyor. Elde edilen uçucu yağlar, ekstraktlar, gıda, gıda takviyesi ve kozmetik sektörlerinde hammadde olarak kullanılmak üzere piyasaya arz ediliyor. Yine yetiştirilen bitkiler Sekapark A.Ş tarafından işlenip, hazırlanarak, bitki çayları ve baharat sektörüne hammadde amaçlı sunuluyor.
“60 dönümde biberiye ve 13 dönüm lavanta ektik”
Derince ilçesi Tahtalı Mahallesi’ndeki tarlasında biberiye ve lavanta yetiştiren İbrahim Turan, belediyenin mazot ve gübre başta olmak üzere pek çok tarımsal desteğinden yararlandığını söyledi. Turan, 2021 yılında biberiye ve lavanta yetiştiriciliğine başladıklarını belirterek, “60 dönümde biberiye ve 13 dönüm lavanta ektik. Şu anda bahar dönemi bitkilerin bakımlarını yapıyoruz. Ürünlerimiz belediyemiz tarafından alım garantili ve katma değeri yüksek. Sekapark A.Ş. bizimle yakından ilgileniyor. Başkan Tahir Büyükakın sayesinde hiç sıkıntı yaşamadan üretime devam ediyoruz. Başkanımıza gerçekten teşekkür ediyoruz.” dedi.
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi iştiraki Sekapark A.Ş Tarımsal Hizmetler Saha Sorumlusu Şahin Akpınar ise “2025 sezonuna girdik. Şu an sözleşmeli tarım yaptığımız çiftçilerimizin arazilerinde bakım ve temizlik çalışmalarını tüm hızıyla sürdürüyoruz. Sahada, çiftçilerimizle iç içe ve üretimi kolaylaştırıcı uygulamalar ile her daim çiftçimizin yanındayız. Bu sezon tıbbi ve aromatik bitkilerin rekolte anlamında verimli ve bereketli geçeceğini bekliyoruz.” dedi.
Sadece Kocaeli’nin Kartepe ilçesine özgü ve bilimsel adı “Crocus keltepensis” olan Keltepe çiğdemi, kritik tehdit altındaki endemik bitkiler arasında yer alıyor. Yüksek rakımlarda, sadece şubat, mart ve nisan aylarında açan bu özel türün korunması gerektiğine dikkat çeken Dr. Hüseyin Doğan, “Yenilebilir gıda değeri olsa bile kesinlikle yenilmemeli, kopartılmamalıdır. Bu bitkinin nesli kritik tehdit altında, o yüzden yerinde kalması, hatta popülasyonun artırılması birinci öncelik olmalı” dedi.
Kartepe ilçesinde yalnızca Kuzuyayla bölgesinde yetişen ve 2019 yılında bilimsel olarak tanımlanan Crocus keltepensis (Keltepe çiğdemi) yalnızca bu bölgede görüldüğü için küresel düzeyde endemik bir tür olarak dikkat çekiyor. Doğal yaşam alanı sınırlı olan bu çiğdem, iklim şartlarına duyarlı yapısıyla sadece yılın belirli aylarında ortaya çıkıyor.
“Kocaeli, benim tespitlerime göre 2 bin bitki türüne sahip”
Kocaeli Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Hüseyin Doğan, bitki tarihi alanındaki uzmanlığının yanı sıra Kocaeli florası üzerine de kapsamlı çalışmalar yürüttüğünü ifade ederek, “Uzmanlık alanımın dışında aynı zamanda Kocaeli florası ile ilgili de çalışıyorum. Kocaeli’de bulunan tüm bitkilerle ilgili envanter oluşturdum. Bu çalışma devam ediyor. Kocaeli, benim tespitlerime göre 2 bin bitki türüne sahip. Bu Avrupa ile kıyaslandığında oldukça yüksek bir sayı. Hem ilimizin yüzölçümünün küçük olması hem de ciddi sanayi ve yapılaşma baskısı olduğu düşünülürse oldukça yüksek olduğu görülebilir” dedi.
“Kocaeli’de 60’ın üzerinde endemik türümüz var”
Doğan, Kocaeli’de 60’tan fazla endemik tür bulunduğunu ve bunlardan bazılarının yalnızca bu kentte görüldüğünü de vurguladı. Bitkilere örnekler veren Doğan, “Mesela ’Aubrieta ekimi’ adını verdiğimiz takson, sadece bir noktada birkaç yerde biliniyor. Yine Crocus keltepensis de aynı şekilde sadece Kocaeli’de görülen, dünyanın başka hiçbir yerinde görülmeyen bir bitki türü olarak dikkatimizi çekiyor. Benim de nihai amacım, bunların gün yüzüne çıkartılması, fotoğraflarla desteklenmesi ve kamuoyunda bunlara dair bir farkındalık oluşturulmasına yönelik bir çalışma yapmak diyebilirim” diye konuştu.
“Kar ne kadar erken erimeye başlarsa o kadar erken çıkar”
Keltepe çiğdemine yönelik bilgiler veren Öğretim Üyesi Dr. Hüseyin Doğan, sözlerine şöyle devam etti:
“Bu bitki, şubat ayından itibaren yüzeye çıkar ve karları takip eder. Kar erimeye başlamasından itibaren, kar ne kadar erken erimeye başlarsa o kadar erken çıkmaya başlar. Bu yıl kar Kocaeli’de daha geç yağdı ve ciddi bir yağış aldı. O yüzden bu yıl biraz geç açtı. Özellikle yüksek rakımlarda, Kuzuyayla gibi alanlarda bulunuyor. Biz nisan ayının 15’inde Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin organize ettiği bir fotoğraf safarisi etkinliği yaptık. Yaklaşık 50 kişiyle birlikte gittik. Bitkiyi fotoğrafladık. Bu da aslında yapılması gereken faaliyetlerden bir tanesi. Bu endemik türlerin hem korunmaları hem de ilin biyoçeşitliliği için ciddi göstergeler olması anlamında bu tür faaliyetler çok önemli. O yüzden Büyükşehir Belediyesi’nin bu tür faaliyeti çok önemli ve değerli. Umarım bu tür faaliyetler artar ve kamuoyunda bu tür bitkilere dair farkındalık artarak çoğalır”
“2019 yılında bilimsel literatüre kazandırıldı”
Keltepe çiğdeminin 2019 yılında İstanbul Üniversitesi’nden Doç. Dr. Sırrı Yüzbaşıoğlu tarafından bilimsel literatüre kazandırıldığını belirten Doğan, “Bitkinin görüldüğü yer Kartepe. Kartepe eskiden Keltepe olarak bilindiği için bu ismi aldı. Mavi ağırlıklı, çakır mavisi dediğimiz maviye yakın bir rengi var” şeklinde konuştu.
Dr. Hüseyin Doğan, Keltepe çiğdemini diğer türlerden ayıran özelliklerine de değinerek, “Bir bitkiyi diğer bitkilerden ayıran özellik, sistematik botaniğin alanına giren bir konu. ’Bir bitkiyi diğer bitki türlerinden ayırt eden nedir?’ diye sorulacak olursa bunun için belli başlı parametrelere bakılıyor. Meyve biçimine, çiçek açma dönemine, boğaz rengine bakılıyor, kök yumru dediğimiz gömleğin yapısına bakılıyor. Aynı zamanda gelişen teknolojiyle birlikte botanik de bundan faydalanıyor. Moleküler analizler, DNA analizleri de yapılıyor. Böylece bir bitkinin diğer bitkilerden farklı olduğu anlaşılıyor” ifadelerini kullandı.
“Keltepe çiğdeminin sökülmesi yasaktır”
Doğan, Keltepe çiğdeminin neslinin kritik tehdit altında olduğunu ifade ederek, “Bitkilerin yerinden edilmemesini sağlayabiliriz, kamuoyu o bitkiyi sahiplenebilir, koruyabilir. Aynı zamanda bu tür bölgeler turizm baskısı altında. Çeşitli tabelalarla ya da etrafının çevrilmesiyle korunma altına alınabilir. Sadece Kocaeli’de var. Eğer burada yok olursa dünyanın tamamında yok olmuş olacak anlamına geliyor. Crocus keltepensis kendi kendine yetişiyor. Yani insan etkisi olmadan yetişen bitkiler. Rakım değerleri simüle edilebilirse insan eliyle yetiştirilebilir. Bitkinin yerinden sökülmemesi gerekir. Bu aynı zamanda kanunla da yasaktır” dedi.
“Türkiye’de yaklaşık 50 tür çiğdem var”
Dünyada 250’ye yakın “Crocus” ismi verilen çiğdem türü bulunduğunu, Türkiye’nin ise bu türlerin yaklaşık 50’sine ev sahipliği yaptığını belirten Doğan, “Türkiye’deki çiğdem türlerinin büyük bölümü endemik. Kocaeli’de 8 çiğdem türümüz var ve bu modele uygun olarak bunlardan 4 tanesi endemik. Bunlar Crocus keltepensis, Crocus bifloriformis, Crocus pestalozzae ve Crocus sakariensis. Çiğdem cinsi iki grup halinde çiçek açar. Bir grup güz aylarında çiçek açar, bir grup bahar aylarında çiçek açar. Bu hem güzün bittiğini haber veren hem de baharın geldiğini haber veren bir cinstir” diye konuştu.
“Yenilebilir gıda değeri olsa bile kesinlikle yenilmemeli, kopartılmamalıdır”
Bazı çiğdem türlerinin yenilebildiği bilgisini de veren Doğan “Özellikle Krokus flavusun, hatta Krokus chrysanthusun da yumrularının tüketildiğini, pilavlara eklendiğini biliyorum ama Keltepe çiğdemi için konuşacak olursak bunun yenilebilene dair henüz bir araştırma yapılmadı. Yenilebilir gıda değeri olsa bile kesinlikle yenilmemeli, kopartılmamalıdır. Bu bitkinin nesli kritik tehdit altında, o yüzden yerinde kalması, hatta popülasyonun artırılması birinci öncelik olmalı” uyarısında bulundu.
Kocaeli’de yürütülen Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Projesi (TABİP) kapsamında öğrencilere bugüne kadar yaklaşık 5 milyon tıbbi ve aromatik bitkinin toprakla buluşturulduğu anlatıldı.
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin katma değeri yüksek ürünler yetiştirmeye teşvik edilen çiftçilerin hem gelir düzeyini artırmak hem de tarımsal kalkınmaya destek sağlamak amacıyla 2020 yılında hayata geçirdiği “Tıbbi ve Aromatik Bitki Yetiştiriciliği Projesi” ders olarak da öğrencilere anlatılıyor.
Bu kapsamda, Doç. Dr. Funda Dökmen, KOÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü öğrencilerine, “Sulama ve Drenaj” konulu eğitim verdi. Ar-Ge ve üretim sahasında gerçekleşen programda Dökmen, öğrencilerin sorularını cevaplandırırken, ders bitiminde üretim sahasını gezen öğrencilere Büyükşehir ziraat mühendislerince aromatik ve tıbbi bitki yetiştiriciliği konusunda bilgi verildi. TABİP kapsamında öğrencilere bugüne kadar yaklaşık 5 milyon tıbbi ve aromatik bitkinin toprakla buluşturulduğu anlatıldı.
